Zatrzymanie przez funkcjonariuszy Krajowej Administracji Skarbowej może nastąpić nagle, często na wczesnym etapie postępowania karnego lub karno-skarbowego. W takiej sytuacji zatrzymany i jego rodzina mogą nie wiedzieć jeszcze, z czego wynikają działania organów, gdzie znajduje się zatrzymany ani czy zostaną mu przedstawione zarzuty.

Zatrzymaniu przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej mogą towarzyszyć również inne czynności, takie jak przesłuchanie w Urzędzie Celno-Skarbowym, przeszukanie mieszkania lub siedziby firmy, zatrzymanie dokumentów czy zabezpieczenie urządzeń elektronicznych. Każda z tych czynności wymaga jednak odpowiedniej podstawy prawnej i powinna być przeprowadzona zgodnie z właściwymi przepisami.

W pierwszej kolejności warto ustalić, na jakiej podstawie doszło do zatrzymania, który organ prowadzi sprawę, gdzie znajduje się zatrzymany, jaki jest jego aktualny status procesowy oraz czy planowane jest przesłuchanie lub przedstawienie zarzutów.

Zatrzymanie przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej - kiedy jest możliwe?

Funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej, działający w ramach Krajowej Administracji Skarbowej, mogą dokonywać zatrzymań w przypadkach i na zasadach określonych w przepisach prawa. Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej przewiduje, że funkcjonariusze, w związku z realizacją określonych ustawowych zadań, mają prawo między innymi do zatrzymywania i przeszukiwania osób, zatrzymywania rzeczy oraz przeszukiwania pomieszczeń i innych miejsc w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego.

Jednocześnie art. 312 Kodeksu postępowania karnego stanowi, że w zakresie swojej właściwości odpowiednim organom Krajowej Administracji Skarbowej przysługują również uprawnienia Policji. Nie oznacza to jednak, że każda kontrola celno-skarbowa automatycznie prowadzi do zatrzymania. Kontrola celno-skarbowa i zatrzymanie są odrębnymi czynnościami, a zatrzymanie osoby wymaga istnienia odpowiedniej podstawy prawnej.

Postępowania prowadzone przez organy KAS mogą dotyczyć między innymi:

1. przestępstw i wykroczeń skarbowych,
2. oszustw podatkowych,
3. nieprawidłowości w rozliczeniach VAT,
4. posługiwania się nierzetelnymi lub fikcyjnymi fakturami,
5. uszczuplenia należności publicznoprawnych,
6. innych czynów pozostających w ustawowej właściwości KAS.

Więcej informacji dotyczących tego rodzaju postępowań znajduje się na stronie przestępstwa karno-skarbowe.

Zatrzymanie przez KAS na 48 godzin - co oznacza ten termin?

W praktyce często pojawia się pytanie, czy KAS może zatrzymać osobę na 48 godzin.

Termin 48 godzin nie oznacza, że każda zatrzymana osoba musi pozostawać zatrzymana przez pełne dwie doby. Jest to jeden z ustawowych terminów określających maksymalny czas zatrzymania przed przekazaniem osoby do dyspozycji sądu w związku z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Zgodnie z art. 248 § 1 Kodeksu postępowania karnego zatrzymanego należy zwolnić niezwłocznie, gdy ustanie przyczyna zatrzymania.

Zwolnienie powinno nastąpić również wtedy, gdy w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania osoba nie zostanie przekazana do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Jeżeli zatrzymany zostanie w tym terminie przekazany do dyspozycji sądu, zastosowanie ma kolejny termin. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania go do dyspozycji sądu nie zostanie mu doręczone albo ogłoszone postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania.

Informacja o "zatrzymaniu na 48 godzin" nie oznacza więc, że organ ma obowiązek przetrzymywać zatrzymanego przez cały ten okres. Jeżeli przyczyna zatrzymania ustanie wcześniej, zatrzymany powinien zostać zwolniony wcześniej.

Prawa osoby zatrzymanej przez KAS - co przysługuje zatrzymanemu?

Prawa osoby zatrzymanej przysługują również osobie zatrzymanej przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej. Samo zatrzymanie nie oznacza pozbawienia praw procesowych.

Zgodnie z art. 244 § 2 Kodeksu postępowania karnego zatrzymany powinien zostać natychmiast poinformowany o przyczynach zatrzymania oraz o przysługujących mu prawach. Organ powinien również wysłuchać zatrzymanego.

Do podstawowych praw osoby zatrzymanej należą między innymi:

1. prawo do informacji o przyczynie zatrzymania,
2. prawo do informacji o przysługujących uprawnieniach,
3. prawo do skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego,
4. prawo do kontaktu i bezpośredniej rozmowy z prawnikiem,
5. prawo do złożenia oświadczenia albo odmowy jego złożenia,
6. prawo do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania,
7. prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli zatrzymany nie włada w    wystarczającym stopniu językiem polskim,
8. prawo do dostępu do pierwszej pomocy medycznej,
9. prawo do złożenia zażalenia na zatrzymanie.

Z zatrzymania sporządza się protokół. Powinien on zawierać między innymi dane osoby dokonującej zatrzymania i osoby zatrzymanej, dzień, godzinę, miejsce i przyczynę zatrzymania oraz wskazanie przestępstwa, o którego popełnienie osoba jest podejrzewana.

Odpis protokołu doręcza się zatrzymanemu.

Kontakt z adwokatem po zatrzymaniu przez KAS

Kontakt z adwokatem po zatrzymaniu może mieć istotne znaczenie już na pierwszym etapie sprawy.

Zgodnie z art. 245 § 1 Kodeksu postępowania karnego na żądanie zatrzymanego należy niezwłocznie umożliwić mu nawiązanie, w dostępnej formie, kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym, a także bezpośrednią rozmowę z nim.

Jedynie w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, zatrzymujący może zastrzec swoją obecność podczas takiej rozmowy.

Pomoc prawna może być szczególnie istotna przed pierwszym przesłuchaniem. Adwokat prawa karnego może podjąć działania w celu ustalenia, gdzie znajduje się zatrzymany, jaki jest jego status procesowy, jaka jest podstawa zatrzymania oraz jakie dalsze czynności są planowane w sprawie.

Przesłuchanie w Urzędzie Celno-Skarbowym - świadek czy podejrzany?

Przesłuchanie w Urzędzie Celno-Skarbowym może odbywać się w różnym charakterze procesowym. Przed rozpoczęciem czynności należy więc ustalić, czy dana osoba ma zostać przesłuchana jako świadek, czy jako podejrzany.

Sytuacja procesowa świadka i podejrzanego istotnie się różni.

Osoba, której przedstawiono zarzuty, uzyskuje prawa związane ze statusem podejrzanego. Podejrzany może składać wyjaśnienia, ale ma również prawo:

1. odmówić składania wyjaśnień,
2. odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania,
3. korzystać z pomocy obrońcy,
4. uzyskać informację o treści przedstawionych zarzutów.

Podejrzany nie ma obowiązku uzasadniania odmowy składania wyjaśnień ani odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie. Zgodnie z art. 301 Kodeksu postępowania karnego na żądanie podejrzanego należy przesłuchać go z udziałem ustanowionego obrońcy. Niestawiennictwo obrońcy nie tamuje jednak przesłuchania.

Dlatego przesłuchanie w Urzędzie Celno-Skarbowym nie powinno być traktowane wyłącznie jako formalność, szczególnie jeżeli okoliczności sprawy wskazują na możliwość przedstawienia zarzutów karno-skarbowych.

Czy zatrzymany musi składać wyjaśnienia?

Nie.

Podejrzany nie ma obowiązku składania wyjaśnień ani odpowiadania na poszczególne pytania organu.

Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie odmowa składania wyjaśnień będzie najlepszym rozwiązaniem. Decyzja o tym, czy złożyć wyjaśnienia, odpowiedzieć jedynie na część pytań czy skorzystać z prawa do odmowy, powinna uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy, treść przedstawionych zarzutów oraz dostępne informacje o materiale dowodowym.

W sprawach gospodarczych i karno-skarbowych materiał dowodowy bywa obszerny. Może obejmować między innymi dokumentację księgową, faktury, umowy, korespondencję elektroniczną, dokumentację spółki, dane dotyczące przepływów finansowych oraz zeznania innych osób.

Z tego względu sposób składania wyjaśnień powinien zostać oceniony z uwzględnieniem sytuacji procesowej podejrzanego.

Zarzuty karno-skarbowe po zatrzymaniu przez KAS

Samo zatrzymanie nie oznacza jeszcze odpowiedzialności za zarzucany czyn ani skazania. Zatrzymanie może jednak poprzedzać przedstawienie zarzutów karno-skarbowych. Jeżeli zgromadzone dane uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że określona osoba popełniła czyn, może dojść do przedstawienia jej zarzutów i przesłuchania w charakterze podejrzanego.

W zależności od okoliczności sprawy zarzuty mogą dotyczyć przestępstw karno-skarbowych lub wykroczeń skarbowych określonych w Kodeksie karnym skarbowym, a w określonych przypadkach także przestępstw przewidzianych w Kodeksie karnym. W praktyce jedno postępowanie może zatem obejmować zarówno zagadnienia podatkowe i skarbowe, jak i odpowiedzialność za czyny określone w innych przepisach prawa karnego.

Wyłudzenie VAT i oszustwa podatkowe - zatrzymanie przez KAS

Do zatrzymania przez funkcjonariuszy KAS może dojść również w postępowaniach dotyczących poważniejszych nieprawidłowości podatkowych, w tym spraw związanych z podejrzeniem oszustwa podatkowego lub wyłudzenia VAT. W takich postępowaniach organy mogą analizować faktury, rozliczenia VAT, przepływy finansowe, dokumentację księgową, rzeczywisty przebieg transakcji oraz rolę poszczególnych osób uczestniczących w transakcjach. Badaniu może podlegać również to, czy dokumentowane transakcje rzeczywiście miały miejsce oraz jaka była wiedza i rola poszczególnych osób uczestniczących w operacjach gospodarczych. Materiał dowodowy w takich sprawach może pochodzić z wielu źródeł i obejmować dokumentację kilku przedsiębiorstw, korespondencję elektroniczną oraz informacje dotyczące przepływu środków finansowych.

Kontrola celno-skarbowa i przeszukanie mieszkania lub firmy

Zatrzymaniu mogą towarzyszyć inne czynności, w tym przeszukanie mieszkania, biura lub siedziby przedsiębiorstwa oraz zatrzymanie rzeczy i dokumentów. Przeszukanie nie jest jednak automatyczną konsekwencją zatrzymania. Przeszukanie mieszkania, biura, siedziby przedsiębiorstwa lub innych pomieszczeń wymaga odpowiedniej podstawy prawnej. W postępowaniu karnym lub karnym skarbowym odbywa się ono na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego.

Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej przewiduje ponadto określone uprawnienia funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej związane z przeszukaniem i zatrzymywaniem rzeczy, w tym uprawnienia wykonywane w ramach ustawowych zadań KAS oraz kontroli celno-skarbowej.

W toku takich czynności mogą zostać zabezpieczone rzeczy i dokumenty mające znaczenie dla prowadzonego postępowania, w tym telefony, komputery, nośniki danych, dokumentacja księgowa, faktury, umowy, korespondencja oraz inne materiały związane z działalnością przedsiębiorstwa.

W przypadkach przewidzianych prawem czynności mogą dotyczyć również urządzeń zawierających dane informatyczne, systemów informatycznych lub danych przechowywanych na nośnikach. Zakres przeszukania oraz sposób zatrzymania rzeczy i zabezpieczenia materiałów mogą następnie podlegać analizie pod kątem legalności i prawidłowości przeprowadzonych czynności oraz ich znaczenia dla dalszego postępowania.

Zażalenie na zatrzymanie przez KAS - czy można je złożyć?

Tak. Zgodnie z art. 246 § 1 Kodeksu postępowania karnego zatrzymanemu przysługuje zażalenie do sądu. W jego ramach osoba zatrzymana może domagać się zbadania zasadności i legalności zatrzymania, a także prawidłowości jego przeprowadzenia. Jeżeli sąd uzna zatrzymanie za bezzasadne albo nielegalne, zarządza natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. Ocena, czy w konkretnej sprawie istnieją podstawy do wniesienia zażalenia, wymaga analizy okoliczności zatrzymania, jego podstawy oraz dokumentacji dotyczącej przeprowadzonych czynności.

Co dzieje się po zatrzymaniu przez KAS i co może zrobić rodzina zatrzymanego?

Dalszy przebieg sprawy zależy od zgromadzonego materiału dowodowego, charakteru postępowania oraz decyzji organów prowadzących czynności. Po przeprowadzeniu niezbędnych czynności zatrzymany może zostać zwolniony. Możliwe jest jednak również przedstawienie mu zarzutów i przesłuchanie w charakterze podejrzanego, a następnie zastosowanie środków zapobiegawczych innych niż tymczasowe aresztowanie albo skierowanie przez prokuratora do sądu wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Sam wniosek prokuratora nie oznacza jednak, że zatrzymany zostanie tymczasowo aresztowany, ponieważ o zastosowaniu tego środka decyduje wyłącznie sąd.

Jeżeli członek rodziny został zatrzymany przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, warto możliwie szybko ustalić, kiedy dokładnie doszło do zatrzymania, który organ prowadzi sprawę, gdzie znajduje się zatrzymany, czy został już przesłuchany, czy przedstawiono mu zarzuty, a także czy przeprowadzono przeszukanie mieszkania lub firmy oraz jakie dokumenty, urządzenia lub inne rzeczy zostały zatrzymane lub zabezpieczone. Rodzina może również skontaktować się z adwokatem, który podejmie działania zmierzające do ustalenia sytuacji procesowej zatrzymanego oraz możliwości udzielenia mu pomocy prawnej.

Adwokat - sprawy karno-skarbowe i pomoc po zatrzymaniu przez KAS

Sprawy karno-skarbowe prowadzone przez organy KAS mogą wymagać jednoczesnej analizy przepisów prawa karnego, prawa karnego skarbowego oraz dokumentacji podatkowej, księgowej i gospodarczej. Znaczenie może mieć nie tylko treść przedstawionych zarzutów, ale także dokumentacja księgowa, sposób przeprowadzenia poszczególnych transakcji, przepływy finansowe oraz zakres odpowiedzialności poszczególnych osób działających w przedsiębiorstwie.

Adwokat w sprawie karno-skarbowej może uczestniczyć w postępowaniu od jego wczesnego etapu - po zatrzymaniu, podczas przesłuchania i po przedstawieniu zarzutów - a następnie reprezentować podejrzanego lub oskarżonego w dalszym toku postępowania. W przypadku zatrzymania przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej szybkie ustalenie podstawy zatrzymania, statusu procesowego zatrzymanej osoby, planowanych czynności oraz treści ewentualnych zarzutów pozwala ocenić możliwe dalsze działania procesowe.