Sprawy dotyczące produkcji narkotyków nie zawsze obejmują wyłącznie osoby, które bezpośrednio wytwarzają substancję psychotropową. Odpowiedzialność karna może dotyczyć również osoby, która swoim zachowaniem ułatwia innym wytworzenie narkotyków, a także osób uczestniczących w ich późniejszym obrocie. Pokazuje to wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 21 kwietnia 2026 r., sygn. III K 168/22. Sprawa dotyczyła między innymi pomocy do wytworzenia znacznej ilości metamfetaminy z wykorzystaniem leków zawierających pseudoefedrynę oraz wprowadzania do obrotu i uczestniczenia w obrocie znacznymi ilościami środków odurzających i substancji psychotropowych. Wyrok pokazuje również, jak szeroki materiał dowodowy może być analizowany w sprawach o produkcję narkotyków i handel narkotykami oraz jak istotne jest ustalenie rzeczywistej roli poszczególnych osób.

Produkcja narkotyków - czego dotyczyła sprawa III K 168/22?

Jednym z oskarżonych był farmaceuta. Sąd ustalił, że uczestniczył on w procederze polegającym na przekazywaniu bardzo dużych ilości produktów leczniczych zawierających pseudoefedrynę. W okresie przyjętym ostatecznie przez sąd przekazano około 590 tys. tabletek o wartości przekraczającej 1 mln zł. Drugi z oskarżonych usuwał tabletki z blistrów, a następnie przekazywał je innym osobom. Sąd ustalił, że z wykorzystaniem tych substancji inne osoby wytworzyły około 24 kg metamfetaminy, której wartość detaliczna została oszacowana na ponad 7 mln zł. Pierwotny zarzut obejmował większą liczbę tabletek i większą masę metamfetaminy. Sąd zmodyfikował jednak okres działania oskarżonych i na podstawie między innymi faktur sprzedażowych oraz opinii biegłych z zakresu toksykologii przyjął niższe wartości. W tym kontekście istotne znaczenie mają przepisy dotyczące produkcji i wytwarzania narkotyków , w szczególności art. 53 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Co grozi za produkcję narkotyków w 2026 roku?

Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii , kto wbrew przepisom ustawy wytwarza, przetwarza albo przerabia środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat. Surowszą odpowiedzialność przewiduje art. 53 ust. 2. Jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość środków odurzających lub substancji psychotropowych albo czyn został popełniony w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, obecnie grozi grzywna oraz kara pozbawienia wolności od 3 do 20 lat. W analizowanej sprawie sąd uznał, że około 24 kg metamfetaminy stanowiło znaczną ilość substancji psychotropowej.

Pomocnictwo do produkcji narkotyków - czy trzeba samemu wytwarzać narkotyki?

Wyrok III K 168/22 pokazuje, że odpowiedzialność za przestępstwo związane z produkcją narkotyków nie musi oznaczać osobistego wykonywania czynności prowadzących do powstania substancji. W odniesieniu do farmaceuty sąd przyjął pomocnictwo do wytworzenia znacznej ilości substancji psychotropowej. Jego zachowanie polegało przede wszystkim na udostępnianiu dużych ilości leków zawierających pseudoefedrynę, które następnie trafiały do innych osób i były wykorzystywane do wytwarzania metamfetaminy. Zgodnie z art. 18 § 3 Kodeksu karnego za pomocnictwo odpowiada ten, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie. Przepis wskazuje między innymi na dostarczenie narzędzia, środka przewozu, rady lub informacji, ale nie ogranicza pomocnictwa wyłącznie do tych zachowań. W tej sprawie sąd analizował nie tylko sam fakt wydawania leków, lecz także okoliczności ich przekazywania. Znaczenie miały wykształcenie i doświadczenie zawodowe farmaceuty, bardzo duża liczba wydawanych produktów, brak recept, brak prawidłowego dokumentowania sprzedaży oraz sposób przekazywania leków poza zwykłym obrotem aptecznym.

Zamiar ewentualny w sprawie o produkcję metamfetaminy

W uzasadnieniu sąd szeroko odniósł się również do zamiaru ewentualnego. Sąd przyjął, że oskarżeni uczestniczący w obrocie lekami godzili się na to, że przekazywane produkty lecznicze będą wykorzystywane do wytwarzania metamfetaminy. W przypadku farmaceuty istotne były jego kwalifikacje zawodowe, wieloletnie doświadczenie, skala wydawania preparatów zawierających pseudoefedrynę oraz sposób prowadzenia tych transakcji. Sąd nie dał wiary twierdzeniom, że oskarżony nie wiedział, do czego mogą być wykorzystane przekazywane w takich ilościach leki.

Handel narkotykami a wprowadzanie ich do obrotu

Określenie "handel narkotykami" jest często używane potocznie, natomiast ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii posługuje się pojęciami "wprowadzania do obrotu" i "uczestniczenia w obrocie". Zgodnie z art. 56 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzanie do obrotu środków odurzających lub substancji psychotropowych albo uczestniczenie w takim obrocie jest zagrożone grzywną i karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli przedmiotem czynu jest znaczna ilość środków odurzających lub substancji psychotropowych, art. 56 ust. 3 przewiduje grzywnę i karę pozbawienia wolności od 2 do 12 lat. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że wprowadzenie do obrotu wiąże się z pierwszym przekazaniem określonej partii narkotyków innej osobie, natomiast jej odebranie z zamiarem dalszego przekazania może stanowić uczestniczenie w obrocie. Nie jest więc konieczne, aby uczestnictwo w obrocie przybierało formę klasycznej sprzedaży narkotyków bezpośrednio konsumentowi.

Jakie narkotyki były przedmiotem obrotu?

Sprawa nie dotyczyła wyłącznie metamfetaminy. W ustaleniach sądu pojawiają się między innymi amfetamina, metamfetamina, marihuana, mefedron i kokaina. Jeden z oskarżonych prowadził przez dłuższy czas działalność polegającą na wprowadzaniu narkotyków do obrotu oraz uczestniczeniu w takim obrocie. Podczas przeszukania zabezpieczono również blisko 0,9 kg marihuany, która zgodnie z ustaleniami sądu była magazynowana w celu dalszego wprowadzenia do obrotu. W odniesieniu do innego oskarżonego sąd ustalił natomiast próbę nabycia 1 kg amfetaminy oraz nabycie 20 g mefedronu przeznaczonego do dalszego przekazania. Zagadnienia dotyczące samego posiadania narkotyków są na gruncie ustawy oceniane odrębnie od wprowadzania ich do obrotu.

Znaczna ilość narkotyków w wyroku III K 168/22

Pojęcie "znacznej ilości narkotyków" ma zasadnicze znaczenie zarówno dla odpowiedzialności za produkcję, jak i za obrót narkotykami. Ustawa nie określa jednej granicy wyrażonej w gramach lub kilogramach, po przekroczeniu której każda ilość narkotyku automatycznie staje się "znaczna". Sąd w uzasadnieniu wyroku odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którym za znaczną ilość może zostać uznana ilość wystarczająca do jednorazowego odurzenia co najmniej kilkudziesięciu osób. W analizowanej sprawie ilości były jednak bardzo duże. W części dotyczącej wytwarzania chodziło o około 24 kg metamfetaminy, dlatego sąd nie miał wątpliwości, że była to znaczna ilość substancji psychotropowej.

Jakie dowody miały znaczenie w sprawie o produkcję i handel narkotykami?

Wyrok III K 168/22 pokazuje, że sprawy dotyczące produkcji narkotyków i handlu narkotykami mogą opierać się na bardzo szerokim materiale dowodowym.

Sąd analizował między innymi:

1. materiały z kontroli operacyjnej i nagrania rozmów,
2. opinie biegłych z zakresu toksykologii i chemii,
3. opinię dotyczącą slangu narkotykowego,
4. opinię z zakresu fonoskopii,
5. protokoły przeszukań,
6. dokumentację apteczną,
7. faktury z hurtowni farmaceutycznej,
8. dokumentację bankową i finansową,
9. dane dotyczące połączeń telefonicznych,
10. zeznania świadków i wyjaśnienia oskarżonych.

Sąd uznał opinie biegłych z zakresu toksykologii za pełnowartościowy materiał dowodowy i wykorzystał je między innymi do ustalenia ilości produktów oraz masy metamfetaminy, jaka mogła zostać uzyskana z przekazanych preparatów. Istotne były również materiały z kontroli operacyjnej. Na podstawie nagrań rozmów oraz opinii biegłego z zakresu slangu narkotykowego sąd ustalał rodzaj substancji, ich ilości oraz charakter poszczególnych transakcji. Co ważne, sąd nie przyjął wszystkich elementów aktu oskarżenia automatycznie. W przypadku jednej z transakcji nie udało się dokładnie ustalić rodzaju narkotyku, jego ilości ani ceny. Ten fragment został wyeliminowany z opisu czynu przy zastosowaniu zasady rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na korzyść oskarżonego. W praktyce podobny materiał może być zabezpieczany już podczas zatrzymania za narkotyki i przeszukania.

Jakie kary orzeczono w sprawie III K 168/22?

Farmaceuta został skazany między innymi za pomocnictwo do wytworzenia znacznej ilości metamfetaminy. Sąd wymierzył mu 3 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywnę. Orzeczono również przepadek korzyści majątkowej w wysokości około 60 tys. zł. Drugi z oskarżonych otrzymał za czyn związany z pomocą w wytworzeniu metamfetaminy 4 lata pozbawienia wolności, a za obrót znacznymi ilościami narkotyków kolejne 2 lata pozbawienia wolności. Sąd wymierzył mu ostatecznie karę łączną 5 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę. Kolejny oskarżony został skazany za uczestniczenie w obrocie znacznymi ilościami substancji psychotropowych na 2 lata pozbawienia wolności oraz grzywnę.

Dlaczego wymierzone kary są niższe niż obecne zagrożenie za produkcję znacznej ilości narkotyków?

Czyny objęte wyrokiem zostały popełnione kilka lat przed wydaniem orzeczenia. Sąd wskazał wprost, że zastosował art. 4 § 1 Kodeksu karnego , ponieważ przepisy obowiązujące w czasie popełnienia czynów były względniejsze dla oskarżonych. Zgodnie z art. 4 § 1 KK, jeżeli w czasie orzekania obowiązuje inna ustawa niż w czasie popełnienia przestępstwa, należy zastosować ustawę wcześniejszą, jeżeli jest ona względniejsza dla sprawcy. Dlatego kar orzeczonych w sprawie III K 168/22 nie należy bezpośrednio porównywać z obecnym zagrożeniem przewidzianym w art. 53 ust. 2, które wynosi od 3 do 20 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę.

Co wynika z wyroku dotyczącego produkcji metamfetaminy i handlu narkotykami?

Wyrok III K 168/22 pokazuje przede wszystkim, że odpowiedzialność za produkcję narkotyków może dotyczyć nie tylko osoby bezpośrednio przeprowadzającej proces ich wytwarzania. W określonych okolicznościach odpowiedzialność może ponosić również osoba, której zachowanie ułatwia innym popełnienie takiego przestępstwa. W analizowanej sprawie kluczowe znaczenie miała skala przekazywania preparatów zawierających pseudoefedrynę, sposób ich dystrybucji oraz świadomość celu, w jakim były wykorzystywane. W części dotyczącej handlu narkotykami wyrok pokazuje natomiast znaczenie rozróżnienia pomiędzy wprowadzeniem narkotyków do obrotu a uczestniczeniem w tym obrocie oraz konieczność dokładnego ustalenia roli konkretnej osoby. Sprawa pokazuje również, jak duże znaczenie w postępowaniach narkotykowych mogą mieć opinie biegłych, materiały z kontroli operacyjnej, dane z telefonów, dokumentacja finansowa oraz wyniki przeszukań.