Nieudzielenie pomocy osobie znajdującej się w bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu może prowadzić do odpowiedzialności karnej. W sprawach związanych z wypadkami drogowymi konieczne jest jednak ustalenie nie tylko tego, czy pomoc została udzielona, ale również czy dana osoba miała realną możliwość jej udzielenia bez narażenia siebie lub innej osoby na poważne niebezpieczeństwo.
Kancelaria Ciesielski & Oczachowska prowadzi sprawy dotyczące nieudzielenia pomocy ofierze wypadku, odpowiedzialności z art. 162 k.k. oraz obowiązków kierowcy uczestniczącego w zdarzeniu drogowym. Analizujemy przebieg wypadku, zachowanie uczestników, możliwość wezwania służb ratunkowych oraz materiał dowodowy zgromadzony przez Policję i prokuraturę.
Art. 162 § 1 Kodeksu karnego dotyczy sytuacji, w której osoba nie udziela pomocy człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, mimo że mogła pomocy udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na takie niebezpieczeństwo.
Za czyn określony w art. 162 § 1 k.k. grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat. Przepis nie dotyczy wyłącznie kierowców ani uczestników wypadków drogowych. Może mieć zastosowanie wobec każdej osoby, która znajduje się w sytuacji pozwalającej na udzielenie wymaganej prawem pomocy.
Dla odpowiedzialności znaczenie mają między innymi stan osoby potrzebującej pomocy, rzeczywista możliwość podjęcia działania, poziom zagrożenia dla osoby udzielającej pomocy oraz zachowanie podejrzanego bezpośrednio po zdarzeniu.
Kara za nieudzielenie pomocy zależy przede wszystkim od podstawy prawnej odpowiedzialności. Jeżeli zachowanie wypełnia znamiona przestępstwa z art. 162 § 1 k.k., sprawcy może grozić kara pozbawienia wolności do 3 lat.
W przypadku kierowcy uczestniczącego w wypadku drogowym znaczenie może mieć również art. 93 Kodeksu wykroczeń. Przepis ten dotyczy prowadzącego pojazd, który uczestnicząc w wypadku drogowym nie udziela niezwłocznej pomocy ofierze wypadku. Za wykroczenie przewidziana jest kara aresztu albo grzywny, a ponadto orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów.
Art. 162 k.k. i art. 93 k.w. mają odmienny zakres zastosowania, dlatego każda sprawa wymaga ustalenia, jakie obowiązki ciążyły na konkretnej osobie i jaka kwalifikacja prawna odpowiada okolicznościom zdarzenia.
Samo stwierdzenie, że dana osoba nie podjęła określonych czynności po wypadku, nie wystarcza jeszcze do pełnej oceny odpowiedzialności. Konieczne jest przeanalizowanie sytuacji, w jakiej znajdowała się osoba potrzebująca pomocy oraz możliwości działania osoby, której zarzuca się zaniechanie.
Znaczenie mogą mieć w szczególności:
Ocena odpowiedzialności powinna opierać się na całym materiale dowodowym, a nie wyłącznie na pojedynczym zachowaniu uczestnika zdarzenia.
Obowiązek udzielenia pomocy nie oznacza, że każda osoba musi wykonywać zaawansowane czynności medyczne. Art. 162 § 2 k.k. stanowi, że nie popełnia przestępstwa osoba, która nie udziela pomocy wymagającej poddania się zabiegowi lekarskiemu albo gdy możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.
W praktyce znaczenie może mieć wezwanie pogotowia, zabezpieczenie miejsca zdarzenia, przekazanie służbom informacji o stanie poszkodowanego oraz wykonywanie poleceń operatora numeru alarmowego. Nie można jednak z góry przyjąć, że samo wykonanie telefonu na numer 112 w każdym przypadku wyczerpuje obowiązek pomocy. Zakres wymaganych działań zależy od konkretnej sytuacji.
Art. 162 k.k. uzależnia obowiązek pomocy od możliwości jej udzielenia bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
Dlatego w konkretnej sprawie analizie mogą podlegać między innymi pożar pojazdu, ryzyko eksplozji, niebezpieczne położenie na drodze, agresywne zachowanie innych osób albo inne okoliczności powodujące rzeczywiste zagrożenie dla osoby podejmującej działania ratunkowe.
Znaczenie może mieć również stan psychofizyczny uczestnika zdarzenia, w tym silna reakcja stresowa lub dezorientacja. Samo powołanie się na szok nie wyłącza jednak automatycznie odpowiedzialności. Konieczna jest ocena tego, czy rzeczywiście wpływał on na zdolność rozpoznania sytuacji i podjęcia działania.
Kierowca uczestniczący w wypadku znajduje się w szczególnej sytuacji prawnej. Oprócz ogólnych zasad wynikających z art. 162 k.k. jego zachowanie może być oceniane również na podstawie przepisów odnoszących się bezpośrednio do obowiązków prowadzącego pojazd.
Art. 93 k.w. przewiduje odpowiedzialność prowadzącego pojazd, który uczestnicząc w wypadku drogowym nie udziela niezwłocznej pomocy ofierze. W takim przypadku istotne może być ustalenie, czy kierowca rzeczywiście uczestniczył w wypadku, jaki był stan poszkodowanego oraz jakie działania podjął bezpośrednio po zdarzeniu.
Jeżeli kierowca dodatkowo oddalił się z miejsca wypadku, konieczne może być odrębne przeanalizowanie okoliczności opuszczenia miejsca zdarzenia i przepisów dotyczących ucieczki z miejsca wypadku .
Nieudzielenie pomocy oraz zbiegnięcie z miejsca wypadku nie są pojęciami tożsamymi. Kierowca może pozostawać na miejscu zdarzenia, a mimo to nie podjąć wymaganych działań wobec osoby potrzebującej pomocy. Możliwa jest również sytuacja, w której osoba oddala się z miejsca wypadku, ale wcześniej podejmuje określone działania ratunkowe.
Dlatego oba zagadnienia powinny być analizowane oddzielnie. Znaczenie mają cel i sposób działania kierowcy, jego świadomość skutków wypadku, wezwanie służb ratunkowych oraz rzeczywista możliwość udzielenia pomocy.
W sprawach dotyczących art. 162 k.k. istotne jest odtworzenie przebiegu zdarzenia możliwie dokładnie, szczególnie pierwszych minut po wypadku. Kancelaria analizuje między innymi nagrania z monitoringu i kamer samochodowych, zapisy rozmów z numerem 112, czas wezwania służb, dokumentację medyczną, protokoły policyjne, zeznania świadków oraz wyjaśnienia osoby podejrzanej.
Znaczenie może mieć również ustalenie, kiedy stało się możliwe udzielenie pomocy, jakie zagrożenia występowały na miejscu oraz czy obecne były osoby lub służby zawodowo powołane do jej udzielania.
Sprawy dotyczące nieudzielenia pomocy wymagają dokładnego ustalenia, jakie obowiązki ciążyły na uczestniku zdarzenia i czy miał on rzeczywistą możliwość udzielenia pomocy bez narażenia siebie lub innych osób na niebezpieczeństwo.
Kancelaria Ciesielski & Oczachowska prowadzi sprawy dotyczące art. 162 k.k., art. 93 k.w. oraz odpowiedzialności kierowców i innych uczestników zdarzeń drogowych.
Art. 162 Kodeksu karnego określa odpowiedzialność za nieudzielenie pomocy osobie znajdującej się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.