Sukcesja - ochrona majątku - podatki
Fundacja rodzinna jest narzędziem służącym przede wszystkim długoterminowemu gromadzeniu i zarządzaniu majątkiem oraz planowaniu sukcesji. Pozwala wyodrębnić majątek w odrębnym podmiocie, ograniczyć jego rozdrobnienie i określić zasady świadczeń dla beneficjentów. Jednocześnie wymaga właściwego ukształtowania statutu, struktury majątku oraz modelu podatkowego.
Co daje fundacja rodzinna?
Obecny model podatkowy fundacji rodzinnej opiera się na odroczeniu opodatkowania w zakresie działalności prowadzonej zgodnie z ustawowym katalogiem oraz szczególnych zasadach dotyczących świadczeń przekazywanych beneficjentom.
Fundacja rodzinna co do zasady korzysta ze zwolnienia podmiotowego z CIT w zakresie przewidzianym ustawą.
Obecnie fundacja płaci 15% CIT od świadczeń, mienia przekazywanego przy rozwiązaniu fundacji oraz ukrytych zysków.
Dochód z działalności gospodarczej wykraczającej poza ustawowy katalog podlega opodatkowaniu stawką 25%.
PIT po stronie beneficjenta
Świadczenie otrzymane przez fundatora oraz osoby należące do najbliższego kręgu rodzinnego określonego w przepisach może korzystać ze zwolnienia z PIT w części odpowiadającej właściwej proporcji mienia. Dotyczy to m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy fundatora.
Jeżeli zwolnienie nie ma zastosowania, przepisy przewidują 10% PIT dla określonych przychodów osób należących do I lub II grupy podatkowej oraz 15% PIT w pozostałym zakresie. Przy fundacji z kilkoma fundatorami znaczenie ma także ustawowa proporcja pochodzenia wniesionego mienia.
Fundacja rodzinna - najważniejsze zalety i ryzyka
Ocena fundacji rodzinnej powinna uwzględniać nie tylko podatki, ale również cele sukcesyjne, sposób zarządzania majątkiem, strukturę rodziny i planowany horyzont inwestycyjny.
Majątek staje się własnością fundacji jako odrębnej osoby prawnej i może być zarządzany zgodnie z długoterminową wizją fundatora.
Fundator może określić w statucie zasady zarządzania majątkiem oraz sposób i warunki spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów.
W zakresie działalności mieszczącej się w ustawowym katalogu fundacja co do zasady korzysta ze zwolnienia podmiotowego z CIT.
Zarząd, zgromadzenie beneficjentów, a w odpowiednich przypadkach rada nadzorcza pozwalają uporządkować kompetencje i proces podejmowania decyzji.
Prowadzenie działalności poza zakresem określonym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej wiąże się z 25% CIT.
Przepisy obejmują szczególnym opodatkowaniem m.in. wybrane świadczenia, opłaty i transakcje pomiędzy fundacją a fundatorem, beneficjentami lub podmiotami powiązanymi.
Fundacja wymaga statutu, prowadzenia pełnej księgowości, działania organów, sprawozdawczości oraz okresowego audytu.
Poza zakresem zwolnienia świadczenie może powodować zarówno 15% CIT po stronie fundacji, jak i obowiązek PIT po stronie beneficjenta.
Planowane zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnych - projekt UD447
W 2025 r. uchwalono ustawę przewidującą istotne zaostrzenie zasad opodatkowania fundacji rodzinnych, jednak 27 listopada 2025 r. została ona zawetowana przez Prezydenta i nie weszła w życie.
W 2026 r. Ministerstwo Finansów i Gospodarki przygotowało nowy projekt oznaczony numerem UD447. Na dzień 23 września 2026 r. projekt pozostaje na etapie prac rządowych. Nie należy więc przedstawiać jego rozwiązań jako aktualnie obowiązujących przepisów.
Preferencyjne zasady mają zostać uzależnione od utrzymania własności określonych składników majątku przez wymagany okres.
UD447 przewiduje podwyższenie stawki podatku określonego obecnie w art. 24q ustawy o CIT.
Fundacje rodzinne miałyby zostać objęte zasadami dotyczącymi zagranicznych jednostek kontrolowanych.
Projekt ma ograniczyć możliwość korzystania ze zwolnienia przy uzyskiwaniu dochodów poprzez określone podmioty transparentne.
Planowane jest doprecyzowanie i ograniczenie zwolnienia w odniesieniu do określonych umów odpłatnego korzystania z nieruchomości.
Projekt przewiduje również rozszerzenie zwolnienia w PIT na świadczenia otrzymywane przez zstępnych rodzeństwa będącego fundatorami.
Kiedy fundacja rodzinna ma sens?
Fundacja rodzinna jest przede wszystkim rozwiązaniem długoterminowym. Jej zasadność powinna wynikać z potrzeb sukcesyjnych i majątkowych, a nie wyłącznie z potencjalnego efektu podatkowego.
Gdy celem jest wielopokoleniowe utrzymanie majątku, zachowanie kontroli nad firmą lub portfelem inwestycyjnym, uporządkowanie sukcesji oraz stworzenie przewidywalnych zasad wsparcia beneficjentów.
Gdy majątek jest relatywnie niewielki, planowane są częste transakcje operacyjne, działalność wykracza poza ustawowy katalog albo koszty utrzymania struktury są niewspółmierne do zakładanych korzyści.
Jak projektujemy fundację rodzinną?
Projekt fundacji powinien łączyć kwestie sukcesyjne, rodzinne, korporacyjne i podatkowe. Dlatego przed przygotowaniem statutu istotna jest analiza całej struktury majątku i planowanych przepływów.
Analizujemy strukturę majątku, relacje rodzinne i biznesowe, sposób finansowania oraz planowane przepływy. Identyfikujemy ryzyka związane z zakresem działalności fundacji, świadczeniami i ukrytymi zyskami.
Projektujemy zasady działania fundacji, kompetencje organów, mechanizmy kontroli oraz warunki wypłat i innych świadczeń na rzecz poszczególnych beneficjentów.
Analizujemy skutki CIT i PIT, sposób wniesienia aktywów oraz przyszłe transakcje. Przy obecnych pracach legislacyjnych uwzględniamy również możliwe scenariusze zmian i potrzebę późniejszego dostosowania struktury.
Fundacja rodzinna - decyzja powinna wynikać z całej struktury majątku
Fundacja rodzinna może skutecznie wspierać sukcesję, zabezpieczać majątek przed rozdrobnieniem i zapewniać spójne zasady jego długoterminowego zarządzania. Korzyści te należy jednak zestawić z kosztami funkcjonowania fundacji, ograniczonym zakresem dopuszczalnej działalności gospodarczej oraz konsekwencjami podatkowymi świadczeń i transakcji z podmiotami powiązanymi.
Szczególnego znaczenia nabiera obecnie również monitoring prac legislacyjnych. Projekt UD447 przewiduje istotną zmianę zasad opodatkowania fundacji rodzinnych, ale na dzień 23 września 2026 r. rozwiązania te nie stanowią jeszcze obowiązującego prawa.
Kancelaria pomaga w analizie prawnej i podatkowej, przygotowaniu statutu oraz zaprojektowaniu zasad działania fundacji i świadczeń dla beneficjentów.
